Επιστημονική έρευνα vs Ελεύθερη αγορά

Μια γρήγορη ματιά στο πώς η ελεύθερη αγορά και ο καπιταλισμός κατ’επέκταση, έχουν βαλθεί να μας γυρίσουν στο Μεσαίωνα.

Έχουμε κατά καιρούς δει διάφορες έρευνες να παρελαύνουν από τις οθόνες των τηλεοράσεων και των υπολογιστών μας, που τις περισσότερες φορές κεντρίζουν το ενδιαφέρον μας, απλά και μόνο χάρη στον πηχυαίο τίτλο και το ασυνήθιστο εύρημα που ισχυρίζονται. Έχουμε δει έρευνες τόσο γελοίες, που τις κλικάραμε μόνο για να δούμε αν όντως κάποιο πανεπιστήμιο ή άλλο ερευνητικό ίδρυμα ασχολήθηκε με ένα τόσο αστείο θέμα και έβγαλε και συμπέρασμα από πάνω! Και ω του θαύματος, πράγματι κάποιο ερευνητικό ίδρυμα ασχολήθηκε!

2

Έχουμε δει ας πούμε, έρευνα από το Ιατρικό Κέντρο του Πανεπιστημίου του Mainz, σύμφωνα με την οποία, οι άνθρωποι με γυαλιά είναι πιο έξυπνοι. Γιατί; Γιατί πολύ απλά οι μισοί αριστούχοι των πανεπιστημίων της Γερμανίας είναι διοπτροφόροι. Οι άλλοι μισοί δεν είναι. Στάσου. Μπορούμε να πούμε ότι οι μισοί αριστούχοι των πανεπιστημίων της Γερμανίας, δε φοράνε γυαλιά. Άρα οι άνθρωποι χωρίς γυαλιά, είναι πιο έξυπνοι και αυτό μπορούμε να το κάνουμε επίσης έρευνα.

3

Στο ίδιο μοτίβο βλέπουμε έναν ωκεανό από περίεργες επιστημονικές έρευνες, από ευυπόληπτα κατά τα άλλα ερευνητικά κέντρα, να μας ενημερώνουν για τα πιο αδιάφορα θέματα γύρω από τον κόσμο, με τις πλέον αμφιλεγόμενες μεθόδους. Όπως:

Και αυτές είναι μόνο μερικές από τις “έρευνες” που καταφέραμε να βρούμε με μια απλή αναζήτηση στο ελληνικό google. Αστείες, πιασάρικες και παραπλανητικές συνάμα, αν μπεις στον κόπο να διαβάσεις το κείμενο. Το ανησυχιτικό είναι πως πράγματι αυτές οι έρευνες έρχονται από μεγάλα ερευνητικά ιδρύματα, όπως το MIT και το πανεπιστήμιο του Λονδίνου. Αλλά ποιοι είμαστε εμείς για να ισχυριστούμε πως ξέρουμε καλύτερα από το ΜΙΤ, για το πού θα πρεπε να επικεντρωθεί η επιστήμη;

Πραγματικά αστείες όμως, βρίσκουμε τις έρευνες που έχουν να κάνουν με κάποιο κοινωνικό φαινόμενο. Αλήθεια ξέρατε ότι σύμφωνα με τελευταία έρευνα, οι πλούσιοι γίνονται πλουσιότεροι και οι υπόλοιποι λιγότερο ευτυχισμένοι; Ή πως αν ρωτήσετε 10 Ελληνίδες, οι 9 θα σας πουν ότι δεν απόλυτα ικανοποιημένες από τη ζωή τους; Σοβαρά τώρα, ξέρετε κάποιον στην Ελλάδα, που το όνομά του να μην τελειώνει σε “όμπολα” ή “ρδινογιάννη” και να σας έχει πει πως είναι απολύτως ικανοποιημένος με τη ζωή του; Η πλέον αποκαλυπτική έρευνα όμως είναι αυτή που μας ενημέρωσε πως η φτώχεια, είναι η κύρια αιτία που παιδιά και έφηβοι καταλήγουν άστεγοι

4

Τέτοιες έρευνες είναι φυσιολογικό να ξεπετάγονται σαν τα μανιτάρια, αφού όπως διαβάζουμε οι ερευνητές των διαφόρων ιδρυμάτων, τείνουν να επιλέγουν έρευνες που είναι καλά χρηματοδοτούμενες και ενδέχεται να τους εξασφαλίσουν μελλοντικές θέσεις εργασίας στον ιδιωτικό τομέα. Ο ίδιος ο ιδιωτικός τομέας, δηλαδή μεγάλες πολυεθνικές που παράγουν μια ευρεία γκάμα προϊόντων καθημερινής χρήσης όμως, θα χρηματοδοτήσει μια έρευνα κάποιου πανεπιστημίου ή ιδρύματος, μόνο αν αυτή έχει άμεσες εφαρμογές στη γραμμή παραγωγής της. Όπως μας εξηγεί λοιπόν και ο πρώην γενικός διευθυντής της Lockheed, η πίεση των αγορών έχει οδηγήσει την επιστημονική έρευνα σχεδόν στην εξολοκλήρου ενασχόληση με την εφαρμοσμένη επιστήμη, απορρίπτοντας πιο μακροπρόθεσμες έρευνες που όμως θα μπορούσαν να είχαν οδηγήσει σε σημαντικές ανακαλύψεις σε ένα βάθος 10 με 15 χρόνων.

Όμως το πρόβλημα συνεχίζεται. Τι γίνεται όταν επιστήμονες “μαγειρεύουν” τα αποτελέσματα των ερευνών τους, προκειμένου να είναι πιο αρεστά στους χρηματοδότες τους; Κυρίως όταν αυτοί είναι μεγάλες εταιρείες; Φαίνεται πως ο ανταγωνισμος για την ελάχιστη πλέον κρατική χρηματοδότηση και τις δυσθεώρητες ανταμοιβές που μπορεί να αποφέρει μια δημοσίευση σε κάποιο έγκυρο επιστημονικό περιοδικό, έχει οδηγήσει ολοένα και περισσότερους επιστήμονες, στο να αλλάζουν τις στατιστικές των ερευνών τους και κατά συνέπεια το αποτέλεσμά τους, ώστε να κερδίσουν λίγη δημοσιότητα και αρκετή χρηματοδότηση. Χαρακτηριστική είναι η περίπτωση του Dirk Smeesters, καθηγητή ψυχολογίας στο πανεπιστήμιο Erasmus του Ρότερνταμ, ο οποίος για αρκετά χρόνια δημοσίευε έρευνες γύρω από τις καταναλωτικές συνήθειες του κοινού και ο οποίος πιάστηκε να “μαγειρεύει” τα δεδομένα του. Όμως όσον αφορά τα “πειραγμένα” δεδομένα, η ιστορία μπορεί να πάει πολύ πιο μακριά. Τόσο ώστε να αποκτήσει και ορολογία. Το αποκαλούμενο p-hacking, όρο με τον οποίο περιγράφουμε τη διαδικασία συλλογής δεδομένων με σκοπό την εύρεση μοτίβων, χωρίς προηγουμένως να έχουμε κάποια υπόθεση για να επιβεβαιώσουμε.

Τι συμβαίνει όμως όταν οι ερευνητές αποκτήσουν πλέον την πολυπόθητη χρηματοδότηση; Αρχίζουν το επιστημονικό τους έργο κάτω από τις προστατευτικές αγκάλες μιας μεγάλης πολυεθνικής; Χμ, όχι τόσο. Καμία πολυεθνική δε θα σας πλήρωνε για μια έρευνα που δεν αφορά άμεσα τον κύκλο εργασιών της, ή ακόμα χειρότερα, για μια έρευνα που αποδεικνύει πως το προϊόν που εμπορεύεται μπορεί να αποβεί επικίνδυνο για τους καταναλωτές.

Για παράδειγμα όταν το 2010 ανατινάχθηκε μια πλατφόρμα άντλησης πετρελαίου στον κόλπο του Μεξικού, δημιουργήθηκε η μεγαλύτερη πετρελαϊκή κηλίδα στην ιστορία της ανθρωπότητας, διαρρέοντας 800.000 λίτρα πετρελαίου την ημέρα. Μέσα σε ένα μήνα ο οικολόγος Terry Hazen από το πανεπιστήμιο του Berkeley, ανακάλυψε έναν μικροοργανισμό στον κόλπο του Μεξικού, ο οποίος ήταν πάντα εκεί, έχει τώρα προσαρμοστεί στις συνθήκες και ξεκίνησε να μετατρέπει το πετρέλαιο σε διοξείδιο του άνθρακα και νερό, οπότε δε χρειάζεται να ανησυχούμε και πολύ. Τρία χρόνια μετά, υπολείμματα και τοξίνες μπορούν ακόμα να εντοπιστούν στη θαλάσσια περιοχή. Χαρακτηριστικό στοιχείο σε αυτή την υπόθεση, είναι πως η British Petroleum (BP), η ιδιοκτήτρια εταιρεία της πλατφόρμας, έχει χρηματοδοτήσει το πανεπιστήμιο του Berkeley στο οποίο εργάζεται ο Terry Hazen, με μισό δισ. δολλάρια από το 2007.

Και αυτή η ιστορία είναι μόνο ένα παράδειγμα. Μπορούμε ας πούμε να δούμε την ιστορία του παυσίπονου Vioxx, που κατασκευαζόταν από την εταιρεία Merck γύρω από το οποίο ξέσπασε ένα σκάνδαλο το 2004, όταν ο αμερικανικός ΕΟΦ, αποφάνθηκε πως ευθύνονταν για το θάνατο δεκάδων χιλιάδων ανθρώπων. Τον ίδιο καιρό αποκαλύφθηκε πως μια επιστημονική έρευνα που χρηματοδοτούνταν από την ίδια εταιρεία, απέκρυψε στοιχεία τα οποία θα μπορούσαν να αναδείξουν το πρόβλημα πολύ νωρίτερα.

Άλλη περίπτωση είναι αυτή της αιματολόγου Nancy Fern Olivieri, η οποία απειλήθηκε από την εταιρεία από την οποία χρηματοδοτούνταν με μηνύσεις, αν δημοσίευε τα αποτελέσματα της έρευνας γύρω από την ουσία deferiprone, που προκαλούσε κίρρωση του ήπατος, ενώ στόχος ήταν η θεραπεία της θαλασσαιμίας. Η Olivieri, δε δίστασε να δημοσιεύσει τα αποτελέσματα και να μπει σε μια μακρόχρονη δικαστική διαμάχη με την εταιρεία Apotex, δείχνοντας έτσι πως η αποκάλυψη ενδεχόμενων παρενεργειών για φαρμακευτικά σκευάσματα δεν είναι καθόλου εύκολη υπόθεση.

Και ναι όλα αυτά έχουν συμβεί, αλλά ο σύγχρονος δυτικός κόσμος, της ελεύθερης αγοράς και της δημοκρατίας, σίγουρα θα έχει αναπτύξει κάποιους μηχανισμούς άμυνας σε αυτές τις άκρως επικίνδυνες πρακτικές των μεγάλων εταιρειών. Αλλά είναι έτσι; Ο κρατικός αμερικανικός ΕΟΦ λοιπόν, ο γνωστός FDA, αντλεί παραπάνω από το μισό του προϋπολογισμού του από τη φαρμακευτική βιομηχανία. Σύμφωνα με τον πρώην επικεφαλής του FDA, δεν υπάρχει αμφιβολία ότι αυτή η χρηματοδότηση, επιτρέπει στη φαρμακοβιομηχανία να ασκεί πίεση γύρω από τις προτεραιότητες του οργανισμού, δημιουργώντας σημαντικούς κινδύνους. Ή όπως πιο εύγλωττα μας επισημαίνει συντάκτης του New England Journal of Medicine, “Ο FDA υπέκυψε στη βιομηχανία της αγοράς την οποία υποτίθεται ότι θα ρύθμιζε”. Αρκεί να επισημάνουμε πως ο FDA, αγνόησε για καιρό και αυτός, την εσωτερική έρευνα του David Graham, γύρω από το Vioxx που αναφέραμε λίγο παραπάνω και η οποία συσχέτιζε το σκεύασμα με 27.000 θανάτους, πριν ξεσπάσει το σκάνδαλο.

Η ερώτηση είναι απλή. Μπορεί η ελεύθερη αγορά, με τις πολυεθνικές της να βάλει φρένο στην επιστημονική έρευνα; Μπορεί δηλαδή ο ίδιος καπιταλισμός να μας πάει πίσω σε μια εποχή μεσαίωνα, ή έστω σε μια δυστοπία αντίστοιχη αυτής της ταινίας Idiocracy, αν πρώτα δε μας σκοτώσει με τα φαρμακευτικά του σκευάσματα;

5

Αν δεν πειστήκατε ακόμα, μπορείτε να ακούσετε και μια δεύτερη γνώμη από τον John Oliver, που τα λέει πολύ καλύτερα από εμάς.

Advertisements

Πες τη γνώμη σου

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s